बेइजिङ । चीनको आर्थिक रूपान्तरणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्नुभएका पूर्वप्रधानमन्त्री झु रोङ्जीको ९७ वर्षको उमेरमा निधन भएको छ । चीनलाई विश्व अर्थतन्त्रसँग थप गहिरो रूपमा जोड्दै तीव्र आर्थिक वृद्धिको आधार तयार पार्ने बजार सुधारका प्रमुख योजनाकारका रूपमा उहाँलाई स्मरण गरिएको छ ।

सरकारी समाचार एजेन्सी सिन्ह्वाका अनुसार रोगबाट पीडित झुको उपचारका क्रममा बुधबार बिहान बेइजिङमा निधन भएको हो । चीनका शीर्ष राजनीतिक निकायले संयुक्त रूपमा जारी गरेको शोक सन्देशमा उहाँले जनताको सेवामा आफ्नो जीवन पूर्ण रूपमा समर्पित गर्नुभएको र कम्युनिस्ट उद्देश्यका लागि महत्त्वपूर्ण योगदान दिनुभएको उल्लेख गरिएको छ ।

शोक सन्देशमा उहाँको निधनलाई पार्टी र देशका लागि ठूलो क्षतिका रूपमा वर्णन गरिएको छ । उहाँलाई चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीका उत्कृष्ट सदस्य, लामो समयदेखि परीक्षित र वफादार कम्युनिस्ट योद्धा तथा पार्टी र राज्यका उत्कृष्ट नेतामध्ये एकका रूपमा सम्मान गरिएको छ ।

झु सन् १९९८ मा चीनको प्रधानमन्त्री बन्नुभएको थियो । प्रधानमन्त्रीका रूपमा उहाँले कडा निर्णय लिन सक्ने तथा बजारमुखी आर्थिक सुधारप्रति दृढ नेताका रूपमा आफ्नो पहिचान बनाउनुभएको थियो । उहाँको कार्यकालमा चीन राज्यनियन्त्रित अर्थव्यवस्थाबाट बजारमुखी आर्थिक प्रणालीतर्फ तीव्र गतिमा अघि बढेको थियो ।

उहाँका प्रमुख सुधारमध्ये लामो समयदेखि घाटामा रहेका राज्य स्वामित्वका उद्योगमा व्यापक सुधार, सहरी आवास प्रणालीमा परिवर्तन तथा घरको स्वामित्वलाई प्रोत्साहन गर्ने नीति प्रमुख थिए । ती सुधारले चीनको आर्थिक संरचनामा ठूलो परिवर्तन ल्याउनुका साथै निजी क्षेत्र र उपभोक्तामुखी अर्थतन्त्रको विस्तारमा योगदान पुर्‍याएको थियो ।

झुको कार्यकालमा भएका सुधारले रियल इस्टेट तथा निर्माण क्षेत्रमा तीव्र विस्तारको आधारसमेत तयार गरेको थियो । सन् २०२० मा गम्भीर ऋण सङ्कट देखिनुअघि चीनको अर्थतन्त्रको करिब एकचौथाइ हिस्सा यस क्षेत्रसँग सम्बन्धित भइसकेको थियो । पछिल्ला वर्षमा भने यही क्षेत्र चीनको अर्थतन्त्रका लागि प्रमुख चुनौतीमध्ये एक बनेको छ ।

झुलाई सन् १९९७ मा देखिएको एसियाली वित्तीय सङ्कटको प्रभावबाट चीनलाई जोगाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेको श्रेय पनि दिइन्छ । त्यसबेला एसियाका धेरै अर्थतन्त्र गम्भीर वित्तीय समस्यामा परे पनि चीनले आफ्नो मुद्रा र अर्थतन्त्रलाई तुलनात्मक रूपमा स्थिर राख्न सफल भएको थियो ।

विश्व बजारसँग चीनको सम्बन्ध विस्तार

झुको अर्को महत्त्वपूर्ण योगदान चीनलाई विश्व व्यापार सङ्गठन (डब्लुटिओ) को सदस्य बनाउने प्रक्रियासँग जोडिएको छ । उहाँले सन् २००१ मा चीनको डब्लुटिओ प्रवेशका लागि भएको वार्तामा महत्त्वपूर्ण नेतृत्व गर्नुभएको थियो ।

चीनको विश्व व्यापार सङ्गठनमा प्रवेशलाई लामो समयसम्म बाहिरी विश्वबाट अलग रहेको चिनियाँ अर्थतन्त्रलाई विश्व बजारसँग जोड्ने ऐतिहासिक कदमका रूपमा लिइन्छ । यसले चीनको निर्यातमुखी अर्थतन्त्र विस्तारमा समेत महत्त्वपूर्ण आधार तयार गरेको थियो ।

झुका आर्थिक सुधारले लाखौँ चिनियाँ नागरिकलाई गरिबीबाट माथि उठाउन योगदान पुर्‍याए पनि आय तथा सम्पत्तिको असमानता बढेको आलोचना पनि भयो । बजारमुखी सुधारप्रतिको यही दृष्टिकोण पछिल्लो समय चीनको राजनीतिक नेतृत्वमा क्रमशः कमजोर हुँदै गएको देखिन्छ ।

सन् २०१२ मा सी जिनपिङ सत्तामा आएपछि चीनले अर्थतन्त्रमा राज्यको भूमिकालाई पुनः बलियो बनाउँदै थप सन्तुलित विकासमा जोड दिन थालेको छ । सी नेतृत्वले अनियन्त्रित पुँजी विस्तारको आलोचना गर्दै ठूला निजी कम्पनीको एकाधिकारवादी व्यवहार तथा अत्यधिक विस्तार भएको घरजग्गा क्षेत्रमाथि समेत कडाइ गरेको छ ।

सामाजिक सञ्जालमा श्रद्धाञ्जलि

झुको निधनको समाचार सार्वजनिक भएपछि चिनियाँ सामाजिक सञ्जाल वेइबोमा उहाँको नाम शीर्ष प्रवृत्तिमध्ये परेको थियो । समाचार सार्वजनिक भएको केही घण्टामै यससम्बन्धी सामग्री १९ करोडभन्दा बढी पटक हेरिएको थियो ।

धेरै प्रयोगकर्ताले उहाँलाई चीनको आर्थिक विकासमा महत्त्वपूर्ण योगदान दिने प्रधानमन्त्रीका रूपमा सम्झिएका छन् । एक प्रयोगकर्ताले उहाँलाई ‘जनताको असल प्रधानमन्त्री’ भन्दै श्रद्धाञ्जलि दिएका थिए । उक्त टिप्पणीमा १७ हजारभन्दा बढी लाइक आएको थियो । अन्य प्रयोगकर्ताले पनि मैनबत्तीका इमोजीसहित श्रद्धाञ्जलि व्यक्त गरेका थिए ।

चिनियाँ नेतृत्वले झुको क्रान्तिकारी भावना, उच्च चरित्र र असल आचरणबाट सिक्दै वर्तमान नेतृत्वप्रति अझ नजिकबाट एकताबद्ध हुन आह्वान गरेको छ ।

झु रोङ्जीको राजनीतिक विरासत चीनको तीव्र आर्थिक रूपान्तरणसँग गहिरोसँग जोडिएको छ । उहाँले अघि बढाउनुभएको बजार सुधारले चीनलाई विश्व अर्थतन्त्रको केन्द्रतर्फ अघि बढ्न महत्त्वपूर्ण आधार तयार पारेको थियो । उहाँका कतिपय नीतिले पछिल्ला वर्षमा नयाँ चुनौतीसमेत जन्माए पनि चीनलाई विश्व बजारसँग जोड्ने प्रक्रियामा उहाँको भूमिका ऐतिहासिक रूपमा महत्त्वपूर्ण मानिन्छ । एएफपी